Potępił Ariusza; Syn jest „współistotny” Ojcu.
- Pierwsze Credo nicejskie (homoousios)
- Wspólna data Wielkanocy
- 20 kanonów dyscyplinarnych
Sobory powszechne
| Tradycja | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Katolicyzm | |||||||||||||||||||||
| Prawosławie | |||||||||||||||||||||
| Kościoły orientalne | |||||||||||||||||||||
| Kościół Wschodu | |||||||||||||||||||||
| Anglikanizm | |||||||||||||||||||||
| Luteranizm | |||||||||||||||||||||
| Reformowani | |||||||||||||||||||||
| Metodyzm | |||||||||||||||||||||
| Baptyzm |
Częściowo wspólne niemal wszystkim tradycjom
Potępił Ariusza; Syn jest „współistotny” Ojcu.
Potwierdził pełne bóstwo Ducha Świętego; dopełnił Credo nicejskie.
Chrystus jest jedną Osobą; Maryja jest Theotokos, „Bogurodzicą”. Potępił Nestoriusza.
Chrystus jest jedną Osobą „w dwóch naturach, bez zmieszania, bez zmiany, bez podziału i bez rozłączenia”.
Odczytał Chalcedon w duchu Cyryla; potępił „Trzy Rozdziały”.
Chrystus ma dwie wole, boską i ludzką. Potępił monoteletyzm.
Przywrócił kult ikon, odróżniając cześć (proskynesis) od uwielbienia (latreia).
Uznawane za powszechne tylko przez Kościół katolicki
Złożył z urzędu patriarchę Focjusza. Na Wschodzie unieważniony przez sobór z lat 879–880.
Zatwierdził konkordat wormacki, kończący spór o inwestyturę.
Zakończył schizmę antypapieża Anakleta II; reformy dyscyplinarne.
Wprowadził wymóg dwóch trzecich głosów kardynałów przy wyborze papieża.
Zdefiniował przeistoczenie; nakazał coroczną spowiedź i komunię wielkanocną.
Złożył z tronu cesarza Fryderyka II.
Krótka, nieudana unia z Grekami; potwierdził Filioque.
Zniósł zakon templariuszy.
Zakończył schizmę zachodnią trzech rywalizujących papieży; potępił Husa i Wyclifa.
Krótkotrwała unia z prawosławnymi; zdefiniował czyściec i siedem sakramentów.
Potwierdził nieśmiertelność duszy; zakończył się kilka miesięcy przed tezami Lutra.
Katolicka odpowiedź na reformację: kanon Pisma, usprawiedliwienie, sakramenty.
Zdefiniował nieomylność papieża i jego powszechną jurysdykcję.
Odnowił liturgię i otworzył dialog z innymi chrześcijanami i ze światem.
Wielkie podziały po kolei
Oddzielenie Kościoła Wschodu
Po soborze efeskim Kościół w Persji zachowuje antiocheński język o dwóch naturach Chrystusa i tytuł „Chrystusorodzica”.
Rozłam chalcedoński
Kościoły Egiptu, Syrii i Armenii odrzucają chalcedońskie „w dwóch naturach”, wyznając jedną zjednoczoną naturę (miafizytyzm).
Wielka schizma wschodnia
Rzym i Konstantynopol wymieniają ekskomuniki w sporze o władzę papieża i Filioque.
Reformacja
95 tez Lutra daje początek ruchowi głoszącemu samo Pismo, samą łaskę i samą wiarę.
Radykalna reformacja
Bracia szwajcarscy chrzczą dorosłych w Zurychu; anabaptyści akcentują Kościół wierzących i niestawianie oporu.
Kościół Anglii
Akt supremacji zrywa z Rzymem; ugoda elżbietańska (1559) kształtuje via media.
Kościoły reformowane
Genewa Kalwina, Szkocja Knoxa i Katechizm heidelberski (1563) tworzą tradycję reformowaną.
Pierwsi baptyści
Angielscy separatyści pod wodzą Johna Smytha chrzczą wierzących w Amsterdamie.
Kwakrzy
George Fox gromadzi „Dzieci Światłości” w północnej Anglii.
Metodyzm
Serce Johna Wesleya zostaje „dziwnie rozgrzane”; amerykańscy metodyści organizują się w 1784 r.
Ruchy restoracjonistyczne
Kościoły ruchu Stone’a–Campbella dążą do chrześcijaństwa Nowego Testamentu; Joseph Smith zakłada Kościół Świętych w Dniach Ostatnich.
Adwentyści Dnia Siódmego
Dawni milleryści organizują się wokół szabatu i rychłego powrotu Chrystusa.
Badacze Pisma Świętego
Ruch Charlesa Taze Russella; od 1931 r. pod nazwą Świadkowie Jehowy.
Przebudzenie zielonoświątkowe
Azusa Street daje początek światowemu ruchowi zielonoświątkowemu; zielonoświątkowcy jedności oddzielają się w 1916 r.
Kościoły bezdenominacyjne
Niezależne wspólnoty ewangelikalne i charyzmatyczne mnożą się, zwłaszcza po latach 70.